“Қазгидромет” мәліметінше, мамырда ауа температурасы қалыпты деңгейден жоғары болады деп болжанады. Синоптиктер мамыр айында әдетте көктем кезеңі аяқталып, жазға өту басталатынын еске салды. Биыл мамыр айында орташа айлық ауа температурасы климаттық нормадан 1–2 °C-қа жоғары болады деп болжанған. Сонымен қатар елдің оңтүстік өңірлерінде ауа температурасы 44°C-қа дейін көтеріледі деп болжанады. Мамыр айында жауын-шашын мөлшері республиканың басым бөлігінде қалыпты деңгейде сақталады. Ал нормадан аз жауын-шашын Қызылорда облысы, Ұлытау облысы, Қарағанды облысы аумағының басым бөлігінде, Түркістан облысы, Жамбыл облысы, Ақтөбе облысының оңтүстік-шығысында, Қостанай облысының оңтүстігінде, Алматы облысының солтүстік жартысында, Ақмола облысының оңтүстігінде, Жетісу облысының солтүстік-батысында және Абай облысының шеткі оңтүстік-батысында болады деп болжанады.

Оның айтуынша, мұндай марапаттар той-думан кезінде де, іскерлік ортада да беріліп жүр. Әңгіме "ең үздік құда", "құрметті азамат", "батыр" секілді белгілер мен атақтар туралы болып отыр. Мысал ретінде ол қоғамдық ұйымдардың мемлекеттік марапаттарға ұқсас атаулармен наградалар табыстағанын айтты. Нәтижесінде ұйымдастырушы әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Тәртіп орнату үшін депутат мынадай ұсыныстар жасады: - мұндай белгілерге ұлттық батырлардың есімдерін беруге және мемлекеттік маңызы бар атауларды қолдануға тыйым салу; - дизайны мемлекеттік ордендер мен медальдарға ұқсас белгілерді тіркеу үшін жауапкершілікті күшейту. Ерболат Сатыбалды мұндай әрекеттер "қоғамдық құндылықтарды бұзады" деп атап, оларға құқықтық тұрғыда баға беру қажет екенін жеткізді.

Мұны Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова мәлімдеді. Төраға бұған дейін Abu Dhabi Commercial Bank-ке әмбебап банк лицензиясын алуға рұқсат берілгенін айтты. Бұл шешім 2026 жылдың наурыз айының соңында қабылданған. Алайда осы уақытқа дейін қаржы ұйымы Қазақстанда ислам банкі - Abu Dhabi Commercial Bank ретінде жұмыс істеп келген. Әбілқасымованың айтуынша, заңнамаға енгізілген соңғы өзгерістерге сәйкес, әмбебап лицензия алған банк енді бірнеше қызмет форматын қатар ұсына алады. “Өткен жылы жаңа банк туралы заң қабылданғанда, біз әмбебап банктерге исламдық терезелер ашуға мүмкіндік беретін норманы енгіздік. Бұған дейін банк исламдық және дәстүрлі қызметті қатар көрсету үшін екі бөлек лицензия алуға міндетті еді. Бірі – ислам банкіне, екіншісі – әмбебап банкке. Енді әмбебап банк бір лицензия аясында исламдық қызметті де, дәстүрлі банктік қызметті де қатар көрсете алады”, – деді Мәдина Әбілқасымова. Оның сөзінше, алдағы уақытта Abu Dhabi Commercial Bank өзіне тиесілі ислам банкін жаңа әмбебап банк құрамына қосуды жоспарлап отыр. Ұлттық банктің 2026 жылы 1 наурыздағы дерегіне сәйкес, исламдық Abu Dhabi Commercial Bank банкі актив көлемі бойынша Қазақстандағы 23 банктің ішінде 21-орында тұр. Оның активі – 237,3 миллиард теңге. Қазақстан банк нарығындағы соңғы ірі мәмілелердің бірі 2025 жылдың екінші жартысында жасалды. Сол кезде миллиардер Болат Өтемұратовқа тиесілі ForteBank Home Credit Bank-тің 100% үлесін сатып алған еді. Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандажаңа банк пайда болатыныхабарланған еді. Наурыз айында агенттік Abu Dhabi Commercial Bank PJSC-ке Қазақстанда еншілес банк ашуға рұқсат берген. ADCB – БАӘ-нің ірі банктерінің бірі, оның негізгі акционері – Абу-Даби үкіметіне тиесілі Mubadala инвестициялық компаниясы. Жаңа банк Қазақстанда қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынып, исламдық қаржыландыруды дамытуды жоспарлап отыр. Агенттік бұл банктің нарыққа келуі бәсекені күшейтіп, бизнес пен халық үшін қаржылық қызметтердің қолжетімділігін арттырады деп есептейді.

Оның айтуынша, Оқу-ағарту министрлері жыл сайын шектеулер енгізеді. Ал мектептер бітіру кештерін өткізу тәртібін жыл сайын қайта реттейді. Депутат соңғы қоңырау кезіндегі артық сән-салтанатты түсінбейтінін жеткізді. “Ата-аналар өздері мейрамханада кеш ұйымдастырады. Лимузин жалдайды, қымбат көйлектер сатып алады. Мұның бәрі де түрлі сұрақ тудырады”, – деді ол. Аймағамбетов мұндай шараларда оқушылардың әрекеті үшін мұғалімдерді жауапқа тартпауды сұрады. “Мен үшін ең бастысы 25 мамырдан кейін түнгі сағат екіде мұғалім мейрамхананың алдында күзетші болып тұрмауы керек. Бұл ата-ананың міндеті”, – деді депутат. Айта кетейік, бұған дейін Қазақстандық мектептердегітүлектердің бітіру кешіне ақша жинауға,мейрамханаларда өткізуге тыйым салынатыны туралы жазған едік.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) төрайымы Мадина Әбілқасымованың айтуынша, агенттік Ұлттық банкпен бірлесіп несиелер бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің шекті деңгейіне қатысты өзгерістерді қарастыруда. Осылайша, қарыз алушының жеке қаражаты неғұрлым көп болса, банк үшін тәуекел соғұрлым төмен болады. Алайда бұл өзгеріс нарықтағы сұранысқа кері әсер етіп, ипотекалық несиелердің қолжетімділігін төмендетуі мүмкін. Нәтижесінде әлеуетті сатып алушылардың бір бөлігі ипотека алу мүмкіндігінен айырылады, өйткені агенттік ұсынған шаралар пайыздық мөлшерлемені төмендетпесе де, бастапқы жарнаны арттыру сияқты қосымша шарт енгізеді. Қазір елдегі базалық мөлшерлеме 18%-ды құрайды, ал нарықтағы ипотекалық мөлшерлемелер 20–22% деңгейінде. Талаптарды одан әрі қатаңдату қарыз алушылардың аясын тағы да тарылтады. Агенттік бұл өзгерістің кейінге қалдыру мүмкіндігін де жоққа шығармайды, түпкілікті шешім әлі қабылданбаған. Еске салсақ, бұған дейін 1 шілдеден бастап Қазақстандаипотека рәсімдеу қиындайтыны туралыжазған едік. Енді банктер қарыз алушыларды қатаңырақ бағалай бастайды, сонымен қатар мөлшерлемелер мен төлем қабілеттілігін есептеу тәсілі күшейтіледі. Тағы бір маңызды өзгеріс – банктер зейнетақы аударымдары арқылы расталған ресми табыстарды ғана есепке алады. Сонымен қатар енді табысты растаусыз немесе қосымша кепілсіз ипотека берілмейді.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова нақты кімнің несиесі есептен шығарылатынын айтты. Мерзімі өткен несиені есептен шығару үшін азамат екі талапқа сай болуы керек: Алайда несиесі 5 жылдан астам уақыт бойы өтелмеген адамдарға бұл талаптар қолданылмайды. “Егер мерзімі өткен берешек 5 жыл және одан көп болса, онда бұл екі шарт оған жүрмейді. Ол еркін түрде өтініш бере алады, сонда оның қарызы табысы қанша екені мен мүлкі бар-жоғына қарамастан есептен шығарылады”, – деді Әбілқасымова. Әбілқасымованың айтуынша, бұл нормаға қосымша “проактивті банкроттық” тетігі енгізілген. Бұл мемлекет мұндай азаматтарды өзі анықтайды деген сөз. Банкроттыққа өтініш беруге құқығы бар адамдарды Қаржы министрлігі анықтайды. Сосын оларға қарызды есептен шығару мүмкіндігі туралы SMS хабарлама жібереді. “Оларға проактивті түрде SMS жіберіліп, банкроттық рәсімін қолдану ұсынылады. Бірақ әзірге бұл тетікке жүгінетіндер көп емес”, – деді Әбілқасымова. Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанрейтингтік агенттік құруды жоспарлап отырғанын,оның көмегімен енді бизнес несиені тиімдірек шарттармен ала алатыны туралы жазған едік.

Оқыс жағдай 11 сәуір күні кешкі сағат 19:20 шамасында Әйтеке би ауданы Белқопа ауылы маңында болды. Екі жолақты трассада келе жатқан “Kia Cerato” автокөлігі қарсы бағытқа шыққан жүк көлігімен бетпе-бет келді. 37 жастағы Қанат Бекжанов қауіпті сәтте көлікті дәл бағыттап, жүк көліктерінің ортасынан отбасын аман алып шықты. Ол – Ақтөбе қаласындағы зауыттардың бірінде қарапайым қызметкер. “Алланың қалауымен аман қалдық. Қорқуға уақыт болмады. Жанымда 11, 7 және 3 жастағы ұлдарым, келіншегім болды. Қазір барлық әзілді жылы қабылдаймын. “Қанатты” да. Ол жерде бірінші өз жолыммен тура жүрдім. Алдымдағы көлік реакция бермеді. Қарсы бағыттағы көлік жол берді. Сол ортамен өтіп кеттім”, – деді ол. Оқиға сәті көлікке орнатылған камераға түсіп қалған. Видеода қауіпті жағдай анық көрінеді. Қауіпті сәтте көлікті дәл бағыттап, екі камаздың ортасынан өтіп кетті. Жұбайы Назгүл жүк көлігімен бетпе-бет келген сәтті еске түсірудің қиын екенін жасырмады. Ол Ақтөбе қаласындағы № 50 мектеп мұғалімі. “Сол күні төркінімнен, Әйтеке би ауданынан қонақасынан келе жаттық. Қазір барлық желіге біздің видеомыз шығып жатыр. Біз тек адамдардың жазған пікірлерін оқып отырмыз. Видеоларды қайталап көру қиын. Сол сәтте уақыт тоқтап қалғандай болды. Бәрі бітті деп ойладым. Жолдасымның басқа амалы болмады. Екі камаздың біріне соғыламыз деп келе жаттым. Ондай кезде адам ештеңе ойлай алмай қалады екен. Жолдасым көлікті өзіне қарай оң жаққа және ортаға бұрды. Видеода менің “Қорқып кеткен жоқсың ба?” деген сөзім естіледі. Бірақ мен олай сұрағанымды білмеймін. Шок жағдайда болдым. Жолдың қарсы бетіне шыққан КАМАЗ-дың номері камераға түсті деп ойладық. Ол бізге қауіп төндірді. Мұндай жағдайды келесіде де қайталануы мүмкін. Сондықтан желіге салдық. Одан кейін бізге полиция хабарласты, қолымызда бар мәліметті бердік. Жолдасымның көлік жүргізу шеберлігін осыған дейін де байқайтынмын. Ол үлкен жылдамдықпен жүрмейді. Әрдайым сақ. Видеода қандай, өмірде де сондай адам”, – деді Назгүл Бекжанова. Олардың отасқанына 12 жыл болған, үш ұл тәрбиелеп отыр. Ақтөбе облысының полиция департаменті жол ережесін бұзған шетелдік көлік иесінің анықталғанын хабарлады. “Жүргізуші жауапкершілікке тартылады. Қазір оқиғаның барлық мән-жайын және жүргізушінің жеке басын анықтауға бағытталған тексеру іс-шаралары жүргізіліп жатыр”, – деп хабарлады Ақтөбе облысы ПД. Полиция департаменті барлық жол қозғалысына қатысушыларды Жол қозғалысы қағидаларын қатаң сақтауға, жолда мұқият әрі өзара құрметті болуға шақырады.

Солтүстік Қазақстан облысының Есіл аудандық соты ер адамның еңбек өтілінің бар екендігін заңды факт ретінде белгілеу туралы өтініші бойынша азаматтық істі қарады. Сот мәліметінше, өтініш беруші сотқа зейнетақы төлемдерін тағайындау кезінде уәкілетті орган оның 1983 жылғы 8 маусымнан 1996 жылғы 25 қарашаға дейін Корнеев автокөлік кәсіпорнында жұмыс істеген кезеңін еңбек өтіліне қоспағанын айтып шағымданған. Бас тартуға негіз ретінде еңбек кітапшасындағы ұйым мөрінің анық оқылмауы және кәсіпорынның қызметін тоқтатуына байланысты оған түзетулер енгізу мүмкін болмағаны көрсетілген. Сот барысында кәсіпорынның қызметін растайтын құжаттардың мемлекеттік мұрағаттарға түспегені және құқықтық мұрагерлігі туралы мәліметтердің жоқ екені анықталды. Ал арызданушы сотқа еңбек кітапшасының көшірмелерін және көрсетілген кезеңде жүргізуші қызметінде жұмыс істегенін растайтын куәгерлерді ұсынған. Сот ұсынылған дәлелдерді зерттей келе, бұл деректі соттан тыс тәртіпте анықтау мүмкін еместігі және оны сот тәртібімен белгілеуге құқықтық негіздердің бар екені туралы қорытындыға келді. Сот шешімімен өтініш қанағаттандырылды. Зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін маңызды заңды дерек белгіленді, яғни өтініш берушінің 1983 жылғы 8 маусымнан 1996 жылғы 25 қарашаға дейін Корнеев автокөлік кәсіпорнында еңбек қызметін атқарғаны расталды. Еске салсақ, бұған дейін қазақстандықтар зейнетақы қорындағы шоттарындаақшаларының азайғанына шағымдаған еді.

Владислав қазақ тілін арнайы сабақ алып үйренбеген

Фото: instagram.com/kamshat__zholdybayeva / Видеодан скриншот Биыл KeshYou тобының құрылғанына 20 жыл толды. Осыған орай BM Production Youtubeарнасында2 бөлімді деректі фильм шығарды. Онда топтың құрылу тарихы, алғашқы қадамдар, ұжым ішіндегі интрига, бәсеке, қызғаныш, драма, эксклюзивті фактілер айтылған. Сұхбат барысында KeshYou тобында 2006-2012 жылдары өнер көрсеткен Әнел Әрінова әнші Кәмшат Жолдыбаевамен алғаш танысқан кезін еске алды. Оның айтуынша, Кәмшат оған “ауылдағы мұғалім әйел” сияқты көрінген. “Кәмшат маған ауылдағы мұғалім әйел сияқты көрінді. Тіпті Моляның өзі одан заманауи көрінетін”, – деді ол. Әнел Әрінова алғашында Кәмшатты ұната қоймағанын жасырмады.”Біз алдымен адамды киіміне қарап бағалаймыз, кейін ішкі жан дүниесіне мән береміз ғой. Қысқасы, біз бір-бірімізге ұнамадық. Меніңше, энергетикалық тұрғыдан жараспадық. Әрине, мен оған “сен маған ұнамайсың” деп айтқан жоқпын, ол да маған олай деген жоқ”, – дейді ол. Бір қызығы – Кәмшат Жолдыбаева үшін топқа қосылған алғашқы жыл оңай соқпаған. Ол тіпті топтан кетіп қалған. "Сол бір жыл мен үшін қатты қиын болды, стресс алдым десем де болады. Жылап-сықтап жүрдім. Жыл соңында кеткім келгені де сондықтан болды деп ойлаймын”, – деді Кәмшат. Алайда мұны әріптесі Әнел Әрінова басқаша түсінген. “Кәмшат тура концертке шығардың алдында тастап кетіп қалды. Ол мінезін көрсетті. Содан кейін оны алып тастаған”, – деді Әнел Әрінова. Ал топтың тағы бір бұрынғы мүшесі Мөлдір Әуелбекова бұл жағдайға қатысты өз нұсқасын ұсынды. Оның сөзінше, Кәмшаттың басты мақсаты – шетелде мансап құру болған. "Голливудқа кетемін, сол жақты бағындырамын деп кеткенін естідім. Содан ақыры солай кетті. Біз Әнел екеуміз де кейін кетіп қалдық", – деді ол. Кәмшат Жолдыбаеваның сөзінше, ол Үндістанға оқу туралы арманын орындау үшін топтан кету туралы шешім қабылдаған. Бірақ ол райынан бір күн өтпестен қайтқан көрінеді. “Баян Мақсатқызы, менің Үндістанға барып оқуға түскім келеді, осындай арманым бар екен” деп алдына бардым. Ол кісі “Егер сенің мұндай армандарың болса, мен сені ұстамаймын” деп жауап берді. Сол күні күндіз топтан кеттім, сол түні Баян ханымға жылап қайтадан қоңырау шалдым. “Топқа қайта оралуға мүмкіндік бар ма?” деп сұрадым. Ол бірден шешім қабылдап, менің орныма Айдананы алып қойғанын айтты. Осылайша, мені тағы да әдемі шығарып салды”, – деді Кәмшат. Айта кетейік, бұған дейін әнші Кәмшат Жолдыбаева күйеуіменсәнді образда видеотүсіріп, көпті сүйсіндірген еді.

Мәжіліс кулуарында журналистер Мәдина Әбілқасымовадан несиесі бар-жоғын сұрады. “Менің несиелерім бар. Тұтынушы ретінде мен де банк қызметтерін пайдаланамын. Банктердің цифрландыру деңгейі өте жоғары деп ойлаймын. Қызметті банктердің мобильді қосымшалары арқылы аламын”, – деді ол. Төраға бірнеше рет несие алғанын, енді одан құтылғанша көңілі жай таппайтынын айтты. “Бірнеше рет несие алдым. Оларды толық жаппайынша көңілім жай таппайды”, – деді Мәдина Әбілқасымова. Айта кетейік, бұған дейін Енді елімізде тұтынушылықнесие мен бөліп төлеуге шектеу енгізілетінітуралы жазған едік.

Оның айтуынша, бұл бастама халықтың шамадан тыс несие жүктемесін азайту мақсатында ұсынылып отыр. “Қазір қарыз алушының жалпы берешегіне шек қою мәселесі талқыланып жатыр. Сонымен қатар табысты растау талаптарын күшейту және маркетплейстер беретін бөліп төлеу қызметін жеке реттеу тетіктері де қаралып жатыр”, – деді Әбілқасымова. Агенттік басшысы тұлғаның жалпы қарызы оның жылдық табысына байланысты шектелетінін айтты. “Қарыз алушының барлық берешегі бойынша жиынтық қарыз коэффициенті белгіленеді. Оған қоса ипотека, автонесие және кепілсіз тұтынушылық несиелер сияқты жекелеген өнімдер бойынша да бөлек коэффициенттер енгізіледі. Демек қарыздың шекті көлемі азаматтың жылдық табысына қарай белгіленеді”, – деді ол. Сонымен қатар табысты растауға қойылатын талаптарды күшейту мәселесі әлі талқыланып жатыр екен. Мәдина Әбілқасымова бөліп төлеу қызметіне де жеке тоқталды. Оның сөзінше, Қазақстанда бұл нарықты реттейтін заңнамалық түзетулер дайындалады. “Бөліп төлеу бойынша жұмыс жалғасып жатыр. Бұл қаржы ұйымдары емес, мысалы маркетплейстер ұсынатын бөліп төлеу түрлері. Негізінде мұндай өнімдер несиелік өнімнің барлық белгілеріне ие”, – деді ол. Оған қоса елімізде тұтынушылық несие алу да қиындай түспек. Оның себебін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы түсіндірді. ҚНРДА басшысы Қазақстанда адам ала алатын тұтынушылық несиенің ең жоғары сомасына нақты лимит енгізу жоспарланып отырғанын растады. “Елімізде тұтынушылық несиенің ең жоғары сомасына нақты лимит енгізу жоспарланып отыр. Соңғы ақпарат бойынша, қарыз алушының иелене алатын ең жоғары берешек сомасына абсолюттік шек белгіленуге тиіс”, – деді Әбілқасымова. Агенттік төрайымы 2025 жылы бірқатар қатаң шара қабылданғанын және оның нәтиже бергенін айтты. Төрағаның сөзінше, тұтынушылық несиелеу өсімі айтарлықтай баяулаған. Егер бұрын бұл нарық жылына орта есеппен 30% өссе, қазір өсім әлсіреген. Ал кепілсіз тұтынушылық несиелер сегментінде бұл көрсеткіш айтарлықтай төмендеген. Кей жерлерде жаңа қарыз беру көлемі нөлге жуықтап, тіпті теріс динамика көрсетіп отыр. Бұдан бөлек, банктер үшін жеке дефолт деңгейі енгізілді. Әр банк үшін рұқсат етілген шекті деңгей белгіленген. Егер бұл көрсеткіш тым жоғары болса, банк тұтынушылық несие беруді қатаңдатуға мәжбүр болады. Агенттік түсіндіруінше, жоғары дефолт деңгейі банктің қарыз алушының төлем қабілетін дұрыс бағаламағанын көрсетеді. Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда онлайннесие енді міндетті сәйкестендіруден кейінберілетіні туралы жазған едік.

Бұл туралы екі елдің сыртқы істер министрліктерінің бірлескен мәлімдемесінде айтылды. Мәлімдемеде атап өтілгендей, 2025 жылғы 9 қазанда Душанбеде өткен кездесу барысында Әзірбайжан мен Ресей президенттері қол жеткізген уағдаластықтарға сәйкес, тараптар апат салдарын, соның ішінде өтемақы төлеу мәселесін толыққанды реттеуге келісті. Құжатта ұшақтың Ресей әуе кеңістігінде әуе қорғаныс жүйесінің абайсыз әрекеті салдарынан құлағаны көрсетілген. Министрліктердің мәлімдеуінше, қабылданған қадамдар екіжақты тиімді ынтымақтастықты одан әрі дамытуға деген ортақ ұмтылысты дәлелдейді. Сондай-ақ тараптар өзара құрмет, сенім және мүдделерді ескеру негізінде Әзірбайжан мен Ресей арасындағы қатынастардың әрі қарай нығая түсетініне сенім білдірді. "Қайғылы оқиға салдарынан қаза тапқандардың туыстары мен жақындарына тағы да қайғырып көңіл айтамыз", – делінген мәлімдемеде. 2025 жылғы қазанда Душанбеде өткен кездесуде Ресей президенті Владимир Путин Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевке апаттың себептерінің бірі ретінде Грозный аспанында украиналық ұшқышсыз ұшу аппараты болғанын айтқан. Оның сөзінше, ұшақ әуе қорғаныс зымырандарының тікелей соққысынан емес, олардың жарылысынан кейінгі сынықтардан зақымданған. Айта кетейік, апат 2024 жылдың соңында Ақтау маңында болды. Баку–Грозныйбағытымен ұшып бара жатқан ұшақта 67 адамболған. Олардың 38-і (негізінен Әзірбайжан азаматтары) қаза тапты. Қайғылы оқиға алдында әуе кемесі Ақтау әуежайының үстінен бірнеше рет айналып өткен. Пилот 7 700 дабыл кодын беріп, қосалқы әуежайға қонуға сұрау жіберген. Кейін Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Әзірбайжан билігі құтқару операциясына қатысқан азаматтарды ерлік пен кәсібилігі үшін наградтады. Кейіннен Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев Ақтаудағы ұшақ апатына кінәлілерді жазалауды талап еткен еді. Ильхам Алиев Әзірбайжан азаматтарының қаза болуынаРесей өкілдері кінәлі екенін сенімменайта алатынын жеткізген. 4 ақпанда Қазақстанның Көлік министрлігі апаттың алдын ала нәтижелері бойынша есеп жариялады. Онда әуе кемесінің зақымданған және жартылай өртенген бөліктерінің фотолары, сондай-ақ төтенше жағдайдан кейінгі ұшу реконструкциясы көрсетілген. Алдын ала есепте "Ковер" жоспары жарияланған сәттегі диспетчерлер әңгімесінің фрагменті де бар.

Мұны Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова түсіндірді. “Бұл мәселе тәуекелдерді басқару жүйесі тұрғысынан қаралады. Демек осы қаулы аясында нақты бір сандық шектеу белгіленбейді. Бұл – тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы жүзеге асатын тетік. Банктер қарыз алушының тәуекел бейінін, табыс деңгейін бағалап, соған қарай шешім қабылдауға тиіс”, – деді Әбілқасымова. Оның айтуынша, Қазақстанда ипотека бойынша дефолт деңгейі төмен болғанымен, мұндай шаралар бәрібір қажет. “2020 жылдан кейін ипотекалық мөлшерлемелер өскен кезеңде алынған несиелер бар. Сол қарыздарды алған азаматтардың белгілі бір бөлігі төлем мерзімін кешіктіріп жатыр. Осы динамиканы бақылап, дефолт көрсеткішінің өсіп жатқанын көріп отырмыз. Сондықтан банктерге мерзімі өткен төлем қаупі жоғары қарыз алушыларға несие бермеу міндеті нақты жүктеледі”, – деді ол. Айта кетейік, бұған дейін 1 шілдеден бастапҚазақстанда ипотека рәсімдеу қиындайтынытуралы жазған едік.

Депутат Абзал Құспанның айтуынша, кейінгі уақытта қоғамда кез келген мәселе эмоция мен айғайға ұласып, фактілердің орнына манипуляция алға шығып отыр. "Соңғы уақытта біз бір қауіпті үрдісті байқап отырмыз. Кез келген өзекті мәселе – мейлі ол әлеуметтік болсын, тұрмыстық болсын, тіпті жануарларға қатысты болсын – әп-сәтте эмоцияға, айғайға, айыптауға айналып кетеді. Осы тұста маңызды жайтты атап өткім келеді. Қазір қоғамда кеңінен талқыға түскен үй жануарларына жауапкершілікпен қарау туралы заңда иттерді 5 күнге дейін уақытша ұстау қарастырылған. Егер осы мерзім ішінде иесі табылмаса, әрі қарай тиісті шешім қабылдау тетігі көзделген", – деп Абзал Құспан ренішін жеткізді. Ол үй жануарларына жауапкершілік туралы заң жобасы төңірегінде де ақпараттың толық жеткізілмей жатқанын атап өтті. "Ең маңыздысы, осы мерзімді ұзарту құқығы жергілікті мәслихаттарға беріліп отыр. Өйткені, әр өңірдегі жағдай әртүрлі. Өкінішке қарай, заңдағы осы нормалар қоғамға толық жеткізілмей, ақпарат біржақты тарап жатыр, яғни факті емес, манипуляция алға шықты. Диалогтың орнына қысым, пікірталастың орнына қорлау келеді. Бұған нақты мысалдар жеткілікті. АЭС мәселесі, жаңа Конституция төңірегіндегі талқылаулар, қазіргі үй жануарларына жауапкершілікпен қарау туралы заң жобасы – осының бәрінде бір сценарий қайталанып отыр", – деді Абзал Құспан мәжілістің жалпы отырысында. Оның айтуынша, әлеуметтік желілерде, соның ішінде Facebook-те жазылған пікірлердің бірқатарында Жаңбыршин, Пономарев секілді депутаттардың аты аталып, оларға қатысты тікелей зорлық-зомбылық жасауға, тіпті атып өлтіруге үндеулер айтылған. "Бұл жай эмоция емес. Бұл – құқықтық баға беруді қажет ететін нақты әрекет. Қақтығыс депутаттар мен жекелеген азаматтар арасында ғана емес, осы заң жобасын қолдаған және қарсы болған топтардың арасында да қауіпті деңгейге дейін ушығып отыр. Мұндай әрекеттердің құқықтық шегі бар. Жеккөрушілік тудыру, араздық қоздыру, зорлық-зомбылыққа шақыру – бұлар заңмен тікелей тыйым салынған әрекеттер. Сондықтан мұндай фактілерге құқық қорғау органдары нақты құқықтық баға беруге тиіс. Бұл – жай пікір емес, қылмыстық жауапкершілік туындататын әрекет. Ең алаңдатарлығы, осындай тақырыптардың айналасында әдейі қоғамды бөлуге тырысатын, әлеуметтік алауыздықты қоздыратын мәлімдемелердің көбеюі. Бұл кездейсоқ құбылыс емес”, – дейді ол. Сондай-ақ депутат қоғамды әдейі бөлуге бағытталған мәлімдемелердің көбейгеніне алаңдаушылық білдіріп, “Заң мен Тәртіп” қағидатын іс жүзінде сақтау қажет екенін айтты. "Мемлекеттік институттарды жаппай қаралау, қоғамды бір-біріне айдап салу сөз бостандығы емес. Бұл – жауапсыздық. Сондықтан менің ұстанымым айқын. Біз "Заң мен Тәртіп" қағидатын сөз жүзінде емес, іс жүзінде қамтамасыз етуге міндеттіміз. Қоғамдық талқылау болуы керек - бірақ ол жауапкершілікпен жүргізілуге тиіс. Сын болуы керек – бірақ ол дәлелге негізделуге тиіс", – деді депутат. Осы орайда ол келіспейтін нормаларға қатысты ұсыныстар заң аясында шешілуі тиіс екенін айтты. "Бізде бұл үшін барлық институциялық тетіктер бар. Нақты мәселе алаңдатқан адам – диалогқа келсін. Ұсыныс берсін. Бақылауға қатыссын. Бұл – дұрыс әрі нәтижелі жол. Біз құқықтық мемлекетпіз. Ал құқықтық мемлекетте бір ғана өлшем бар – ол Заң! Сондықтан әркім өз сөзі мен іс-әрекетіне жауап беруге тиіс. Біздің міндет – эмоцияға ермеу, қоғамды бөлмеу, керісінше біріктіру. Сондықтан мен осы үндеу арқылы барша азаматтарды Заң мен Тәртіп қағидатын қатаң ұстануға, әр сөз бен әрекетке жауапкершілікпен қарауға шақырамын", – деді Абзал Құспан. Еске салайық, биыл 8 сәуірде парламент мәжілісі "Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы" заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізген еді. Еске салайық, Қазақстанда үй жануарларын чиптеу мәселесі бұған дейін де бірнеше рет көтерілген. Қазір жануарларды есепке алу жүйесі толық жолға қойылмаған, сондықтан олардың нақты саны мен иелері туралы деректер жеткіліксіз. Осыған байланыстыдепутат Еділ Жаңбыршин жануарларды міндетті түрде чиптеу арқылы бірыңғай база қалыптастыруды ұсынды.Бұл тәсіл жоғалған жануарларды табуды жеңілдетіп, иесіз ит пен мысық санын азайтуға мүмкіндік береді.

Бұл ұсынысты Үкімет басшысына мәжіліс депутаты Олжас Құспеков айтты. Ол Қазақстандағы өрт қауіпсіздігі жүйесі мен төтенше қызметтердің кедергісіз жету тәртібін шұғыл қайта қарауды ұсынды. Депутаттың айтуынша, соңғы төтенше жағдай адамның тек өрттен емес, құтқарушылардың оқиға орнына дер кезінде жете алмауынан да қаза табатынын көрсетті. “Бұл мәселе тұрғын үй кешендеріне ғана емес, жеке үйлерге, бизнес нысандарына және адам көп жиналатын орындарға да қатысты. Құтқарушыларға дер кезінде жетуге көбіне жабық қақпалар, ретсіз қойылған көліктер, жұмыс істемейтін өрт гидранттары және жауапты мекемелердің немқұрайлы бақылауы кедергі келтіреді”, – деді депутат. Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы өрт пен құтқару жұмыстарына байланысты 93 мыңнан астам шақырту тіркелген. Оның шамамен 62%-ы тұрғын үй секторына тиесілі. “Санаулы секундтар шешуші рөл атқарғанда, шлагбаумдар мен көліктер адам өліміне себеп болмауы керек”, — деді Олжас Құспеков. Қайғылы жағдай 12 сәуірге қараған түні Астана қаласындағы Түркістан көшесінде орналасқан 21 қабатты тұрғын үйдің 15-қабатында болған. Оқиға орнына өрт сөндірушілер жедел жеткен. Алайда аулағакіреберіс жабық болып, көліктер толып тұрған. Ал бір жүргізуші көлігін үйдің ауласына кіретін пандус үстіне қойып кеткен. Салдарынан өрт сөндірушілер техникасы уақытында кіре алмаған. Ал пәтерге кірген кезде, іші толық жанып кеткенін байқапты. Өрт сөндіру кезінде жанып жатқан пәтерден күйік алған әйел шығарылып, жедел жәрдем қызметіне тапсырылған. Ол №1 көпсалалы қалалық ауруханаға жатқызылған. Қазір жансақтау және терапия бөлімінде ем қабылдап жатыр. Оған 2-3 дәрежелі күйік шогы диагнозы қойылған. Оқиға орнында кәмелетке толмағанүш баланың мәйітітабылған. Құтқарушылар жоғарғы қабаттардан 20 адамды эвакуациялап, тағы 40-қа жуық тұрғын ғимараттан өз бетінше шыққан. Өрт толық сөндіріліп, өрттің шығу себебі анықталып жатыр. Кейін қылмыстық іс қозғалып, тергеу басталған. Кейін өрт сөндірушілердің өтуіне кедергі келтіргенкөлік иесіне 43 250 теңге айыппұлсалынды.

Композитор бұл жаңалықты әлеуметтік желідегі парақшасында бөлісті. Қуат Әбіл Баянсұлу мен оның бұрынғы продюсері Әлішер Бурхановпен бірге видео түсірген. Өнер иесі мәселенің шешілгенін айтып, Баянсұлуға сәттілік пен табыс тіледі. “Баянсұлу қарындасымыз екеуміз туындаған мәселе мен дауға нүкте қойдық. Өзара келісімге келдік. Бір-бірімізге ешқандай өкпе-реніш жоқ. Қол алысып, сіздерге осындай видео үндеу жолдап отырмыз. Айып етпеңіздер. Бізбен Бірге болғандарыңызға рақмет”, – деді композитор. Әнші Баянсұлу да екі тарап арасында ешқандай келіспеушілік қалмағанын растады. “Бізде бәрі шешілді. Екі жақта да ешқандай қарсылық қалмады. Айтарым осы”, – деп қысқа қайырды ол. Бұған қоса, әнші парақшасында жазба қалдырып, жағдайдың қалай шешілгенін түсіндіріп берді. Оның айтуынша, ол әндерді сатып алған. “Құттықтап қойсаңыздар болады, өнердегі үлкен ағалардың ақылымен, көмегімен, екі жақ келісіп, бұл мәселе шешілді. Әндердің төлем ақысын төлеп, сатып алдым. Әндер енді менікі”, – деп жазды ол. Бұған дейін композитор Қуат Әбіл әнші Баянсұлудың репертуарындағы бірқатар хит әндердің авторы екенін айтып, ол үшінқаламақы төленбегенінмәлімдеді. Қуат Әбілдің сөзінше, шығармашылық жолының басында әнші оған ақша маңызды емес екенін, ең бастысы – танымал болу екенін айтқан. Сол себепті композитор бар күшін салып, сапалы әндер жазып бергенін айтады. Бірақ уақыт өте келе оның еңбегі бағаланбай қалған.Қуат Әбіл Баянсұлу бұрынғы продюсерімен жұмысын тоқтатқаннан кейін, жаңа командасымен бірге өзіне қайта жүгінгенін айтты. Ал композитор тиесілі қаламақысын төлеуді сұрағанда сотқа шақырту қағаз алған. Енді ол елден әділдік сұрап отыр. “Менің бес балам бар. Көмек сұрап келген кезде барымды салып, жақсы әндерімді бердім. Танылып алғаннан кейінгі қарым-қатынас осындай болды. Сонда әділдік қайда?” – деді ол видеоүндеуінде. Ал әнші Баянсұлу бұлайыптаулармен келіспей, композитор таратқан мәліметтің шындыққа жанаспайтынын мәлімдеді. Баянсұлу Қуат Әбілдің қолына тиген сотқа шақыру қағазының әнге еш қатысы жоқ екенін ашық айтты. Әнші өз кезегінде әндер үшін ақы төлеуден бас тартпағанын, келісілген бағаның кейін үш есе өскенін, бірақ соңында Қуат Әбілмен ортақ мәмілеге келгенін хабарлады. Алайда екі сағат өтпей жатып, композитор ойын өзгертіп, әндерді барлық платформадан өшіруді талап еткен. Қазір тараптар арасында авторлық құқық пен қаламақыға қатысты дау әлі де жалғасып, мәселе қоғамда қызу талқыланып жатыр.

Бүгінде академия кешенді түрде дамып келеді. Мекеме академиялық сапаны, цифрлық технологияларды, халықаралық ынтымақтастықты және индустриямен терең интеграцияны біріктіреді. Мұндай тәсіл тек сұранысқа ие мамандарды даярлауға емес, сонымен қатар Қазақстанның құрылыс саласындағы жаңа кәсіби бағытын қалыптастыруға мүмкіндік береді. KazGASA мерейтойына Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек те қатысты. Аталған үрдістердің барлығы KazGASA-да қазірдің өзінде білім беру процесіне енгізілген. Академия мемлекеттік деңгейде қалыптасып жатқан жаңа тәсілдерді іс жүзінде жүзеге асырып, білім беру бағдарламаларын жүйелі түрде жаңартып келеді. Негізгі басымдық тәжірибеге бағытталған оқытуға, жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды енгізуге және жаңа инженерлік құзыреттерді дамытуға берілген. Тәжірибеге бағытталған дайындыққа ерекше көңіл бөлінеді. KazGASA-да FabLab және дрондар зертханасы жұмыс істейді, онда студенттер жобалау, мониторинг және құрылыс процестерін басқарудың заманауи құралдарын меңгереді. Академия бұл құзыреттерді индустрия мамандарын оқыту арқылы кеңейтуде, сондай-ақ әкімдіктерге сәулеттік және қала құрылысы жобаларын тегін әзірлеуді ұсына отырып, әлеуметтік маңызы бар бастамаларды іске асыруда. Құрылыс саласын трансформациялаудың негізгі факторларының бірі – BIM-технологияларды ұлттық деңгейде енгізу. Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің бұйрығына сәйкес, BIM-модельдеу кезең-кезеңімен мектептер, әуежайлар, тоннельдер, көпірлер және басқа да ірі инфрақұрылымдық нысандар үшін міндетті талапқа айналады. KazGASA осы талаптарға сәйкес білім беру үдерістерін құрып, студенттерде объектінің өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде - жобалаудан бастап пайдалануға дейін - бірыңғай цифрлық ортада жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыруда. Бұл елдің инфрақұрылымдық дамуының сапасын, тиімділігін және қауіпсіздігін қамтамасыз ете алатын мамандарды даярлауға мүмкіндік береді. Академия инфрақұрылымының дамуы жаңа деңгейге көтерілуде. 2025 жылы заманауи жатақхана пайдалануға берілді, ал келесі кезеңде Academic City - оқу және зерттеу кеңістіктерін, коворкинг аймақтарын және оқытушыларға арналған тұрғын ортаны біріктіретін жаңа буындағы ауқымды кампус іске асырылмақ. Бұл жоба білім беру, ғылым және күнделікті өмір біртұтас кеңістікке біріктірілген толыққанды экожүйе қалыптастырады. KazGASA сондай-ақ 2026-2028 жылдарға арналған ЮНЕСКО және ИСЕСКО аясындағы мәдени мұраны сақтау жөніндегі кешенді жоспарды іске асыруға қатысуда. Академия профильдік мамандарды даярлауды және жобалық шешімдерді әзірлеуді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, KazGASA - Қазақстанда сәулет және қала құрылысы саласында тарихи-мәдени мұраны сақтау бойынша мамандандырылған білім беру бағдарламасын жүзеге асыратын жалғыз жоғары оқу орны. Халықаралық бағыт академия дамуының негізгі факторларының бірі болып қала береді. KazGASA 30 елден 100-ден астам университетті біріктіретін BRAUIC консорциумына кіреді, қос дипломды бағдарламаларды іске асырады және студенттердің академиялық ұтқырлығын кеңейтуде. Бұл түлектерге халықаралық мансапқа жол ашып, Қазақстанның жаһандық білім беру кеңістігіне интеграциясын күшейтеді. Инженерлік кадрларға сұраныстың артуы аясында мемлекет құрылыс және техникалық бағыттар бойынша білім беру гранттарының санын жыл сайын ұлғайтып келеді. KazGASA профильдік және жүйеқұраушы жоғары оқу орны ретінде жаңа буын мамандарын даярлау жауапкершілігін өз мойнына алады.Таңдалған модельдің тиімділігі нақты нәтижелермен расталады: академия "Атамекен" ҰКП рейтингінде жетекші орындарды иеленеді, ал QS Stars халықаралық агенттігі білім беру бағдарламаларының даму деңгейін жоғары бағалап, оларды Қазақстандағы үздіктердің қатарына қосты. 45 жылдық мерейтойы қарсаңында KazGASA тек қорытынды жасап қана қоймай, Қазақстанның жаңа инженерлік мектебін қалыптастырудағы негізгі орталықтардың бірі ретіндегі мәртебесін нығайтуда - бұл білім, технология және тәжірибе бірігіп, болашақ қалалар мен инфрақұрылымды қалыптастыратын кеңістік.

Қаржы министрлігі ұсынған жаңа жоба бюджет қаражатының жұмсалуын бақылауды күшейтіп, есептің ашықтығын арттыруды көздейді. Қазақстанда медициналық қызметтер мен дәрі-дәрмек ақысын төлеу кезінде берілетін чектерде пациенттің ЖСН-ін (ИИН) көрсету жоспарланып отыр. Қаржы министрлігі тиісті түзетулер жобасын "Ашық НҚА" порталында жариялады. Құжатқа сәйкес, кассалық чектерде пациенттің ЖСН-ін міндетті түрде көрсету ұсынылады. Ведомствоның мәліметінше, мұндай шара Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры қаражатының мақсатты жұмсалуын бақылауға, есеп айырысулардың ашықтығын арттыруға және көлеңкелі экономиканы азайтуға мүмкіндік береді. Жаңа механизм арқылы төлемдер туралы мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарының ақпараттық жүйесімен салыстырып, бюджет қаражатының қалай пайдаланылып жатқанын бақылау көзделген. Жоба 29 сәуірге дейін қоғамдық талқылауда болады. Бұған дейін қор жүргізген тексеріс барысында қаржының пациенттерге толық жетпейтіні және есеп жүйесінің бытыраңқы екені анықталған. Осыған байланысты бақылау күшейтіліп, цифрлық антифрод жүйелері мен жасанды интеллект элементтері енгізілген. Еске салайық, бұған дейін МӘМС жүйесіндегі аудит нәтижесінде миллиардтаған теңгеге заңбұзушылықтар анықталып, жүздеген мың ер адамға гинекологиялық тексерулер жүргізілді деген деректер қоғамда қызу талқыланған еді.Ішкі істер министрлігі ЖСН-дегі қате туралы нұсқаны жоққа шығарып,жауапкершілік медициналық ұйымдар мен ақпараттық жүйелерге жүктелетінін мәлімдеді.

Ақпаратты Оңтүстік Корея президенті әкімшілігінің басшысы Кан Хун Сик мәлімдеді. Ол 8 сәуірде президент Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесіп, келіссөз жүргізген. Сол кезде Қазақстан басшысы Оңтүстік Кореямен ынтымақтастыққа жауапты арнайы кеңесші тағайындалатынын айтқан. Кан Хун Сиктің сөзінше, алдағы уақытта тараптар мұнай мен нафта (жеңіл көмірсутектер қоспасы) жеткізу саласында ынтымақтастықты жалғастырады. Оған қоса екі ел минералдық ресурстар, қалалық даму және өнеркәсіптік құрылыс бағыттарында да әріптестікті кеңейтуді жоспарлап отыр. Оңтүстік Корея мұнай жеткізу бойынша Қазақстаннан бөлек Оман, Сауд Арабиясы және Катармен де келіссөз жүргізген. Айта кетейік, бұған дейін Оңтүстік Кореямұнай дағдарысына байланысты Қазақстаннан көмексұрағаны туралы жазған едік. Кейін Оңтүстік Корея Қазақстаннанмұнай алу туралы келісімге жақындапқалғаны хабарланды.